بودى و اگر مسطح بودى طلوع كواكب بر جميع در وقتى واحد بودى و اگر ذات قواعد مسطحه بودى طلوع كواكب بر اهل هر قاعده در وقت واحد بودى و اگر اسطوانى بودى و بسيط قاعده او با جانب قطبين واجب بودى كه كواكب ابدى الظهور را كسى ديدى كه ساكن آنقاعده بودى و حس و مشاهده بخلاف اين است . باب چهارم در آنكه ارض در وسط سماست چه اگر وضع او بخلاف اين باشد يا مايل بود از محور و بعد او از قطبين متساوى يا بر محور باشد و مايل باحد القطبين يا مايل باشد از محور و مايل باحد القطبين ، اگر مايل باشد از محور و بعد او از قطبين متساوى يا مايل باشد با على يا به اسفل يا بمشرق يا به مغرب اگر مايل باشد با على يا به اسفل لازم آيد كه ليل و نهار پيش آنها كه معدل النهار مايل بود از ايشان هرگز متساوى نشود چه افق آنجا فلك را به دو قسم مختلف كند و اگر مايل بود بمشرق يا به مغرب بايد كه البته عظم مقادير كواكب و ابعاد ايشان از ما مختلف شود و لازم آيد كه زمان ممرّ ايشان از مشرق تا وسط السماء مثل زمان ممر ايشان نباشد از وسط السماء تا مغرب . و اگر بر محور بودى و مايل باحد القطبين بايستى كه افق تنصيف فلك نكردى الا در خط استوا و در مواضع ديگر به دو قسم مختلف كردى ليكن ما مييابيم كه پيوسته شش برج فوق الارض ظاهرند و شش برج تحت الارض غايب . و نيز لازم آمدى كه ظل مقياس در اعتد الين از طلوع شمس تا غروب او بر خط مستقيم نبودى . و اگر هم مايل باشد از محور و مايل به احد القطبين آنچه در وجه اول ذكر رفت لازم آيد . و نيز اگر ارض در وسط موضوع نبودى واجب بودى كه كسوفات قمرى بر بعدى اقل از نصف دايره اتفاق افتادى .